DE ST. NICOLAASKERK EN HET GESLACHT BUCKHORST

Van oudsher is de geschiedenis van de kerk in Zalk en die van de heren van Buckhorst onlosmakelijk met elkaar verbonden; zij hadden namelijk het recht van collatie.

Dit recht hebben de bewoners van Buckhorst van de bisschop van Utrecht ontvangen voor het oprichten en instandhouden van een drietal vicariën (altaren): van de H.H. Apostelen Petrus en Paulus, van Johannes en Laurentius en van Onze Lieve Vrouwe.

Naast de verplichting van twee wekelijkse missen, moesten de vicariën onderhouden en de kerk instandgehouden worden.

Dat dit laatste ook metterdaad gebeurde, blijkt uit kerkenraadaantekeningen van augustus 1838, waarin vermeld staat betreffende de gemeente dat zij "tot nu toe bevrijd was gebleven van eenige bijdragen tot onderhoud der kerkelijke gebouwen". Reden waarom de kerkenraad het oppertoezicht der kerkelijke zaken graag aan de heer van Zalk toevertrouwde.

Bij de Reformatie (omstreeks 1590 in Zalk) is het kerkgebouw grondig "gekerstend":de vicariën zijn toen verwijderd; de eigendommen van de familie Buckhorst in het kerkgebouw bleven gespaard.

De nazaat, die van alle Buckhorstbewoners verreweg het meeste aanzien genoten heeft is Willem III van Buckhorst, hofmaarschalk en ridder. Hij overleed in 1501. De namen van zijn vrouw en een zoon zijn op een van de grafzerken in de kerk terug te vinden.

Cultuurhistorische waarde

Een belangrijk bepalend element in het interieur van het ongeveer uit het jaar 1400 stammende huidige kerkgebouw, zijn de oude Buckhorst-eigendommen.

Opvallend zijn de in eikenhout uitgevoerde Buckhorsterbank, de daarbij aansluitende lambrisering, de preekstoel en het koorhek. De prachtige op grafkelders rustende vier oude grafzerken dragen de sporen van vele eeuwen kerkgang. Al deze onderdelen zijn zeer dringend aan restauratie toe.

Tenslotte

Vanuit historisch oogpunt bezien mogen de hierboven genoemde interieurdelen niet voor het nageslacht verloren gaan.
Het gaat daarbij niet alleen om de ingrijpende plaatselijke invloed van het geslacht Buckhorst, maar ook om de rol die ze gespeeld hebben in de eindeloze reeks schermutselingen tussen Gelre en Stickt met als inzet het Oversticht.
Zij hebben daarmee in de Middeleeuwen en in de Bourgondische tijd hun invloed gehad. Indirect hebben zij hiermee aan de vormgeving van de Republiek der Nederlanden en het latere Koninkrijk der Nederlanden bijgedragen.

Toelichting bij het deelrestauratieplan

In de afgelopen jaren zijn er in fasen herstel- en restauratiewerkzaamheden uitgevoerd aan de St. Nicolaaskerk. Als basis van de restauratie is er in eerste instantie een totaalplan opgesteld, hetwelk om budgettaire reden is verdeeld over een aantal fasen.


Als eerste werd het noodzakelijke herstel van de leibedekking ter hand genomen. Na een lang overleg met o.a. de Rijksdienst voor de Monumentenzorg is er besloten een tweede fase in uitvoering te nemen, het herstel van de buitenmuren, de steunberen alsmede de glas-in-loodbeglazing van de eenvoudig vormgegeven ramen.

Tenslotte werd er een voorzichtig begin gemaakt met het constructief herstel van de gewelven en de aan de gewelfvelden grenzende wandvlakken van het koorgewelf. De bouwtechnische toestand van de gewelven zijn slecht, getuige de vele scheuren en noodmaatregelen, die getroffen zijn om de kerkgang doorgang te kunnen doen vinden. In het verleden zijn zettingen opgetreden in de kap, zodanig dat ook de opgaande muren zijn gespat. Het meest duidelijk bleek dit bij het herstellen van het muurwerk, dat een wijking van ca. 6 cm. in een der venstertoppen vertoonde. Deze zetting is met het restaureren van de kap tot staan gebracht, doch de wijkingen in het gewelf zijn nog niet hersteld.

Het opnieuw opsluiten van gewelfribben en gewelfvelden voorkomt verdere zetting c.q. scheurvorming. In deze fase, waar het gaat om het weer bruikbaar maken van het interieur van de kerk, wordt een speciale plaats ingenomen voor de in de kerk geplaatste herenbank van de fam. Buckhorst. De bank is een fraai voorbeeld van 17e eeuwse meubelkunst en de geschiedenis van de streek is als het ware gematerialiseerd in het fraaie eikenhouten meubel.

De bank is aan restauratie toe, getuige de aantastingen vooral t.p.v. het achterschot en de onderregels. Als gevolg van het ontbreken van voldoende ventilatie is verspochting van de constructie opgetreden en zal op korte termijn ingrijpen noodzakelijk zijn om het voorbestaan te garanderen. Ditzelfde geldt overigens ook voor de fraaie authentieke lambrisering aan de noordzijde van het interieur.

Tezamen met de grote zerken gelegen voor de kansel vormt de bank een fraai ensemble; echter ook de zerken zijn zwaar aangetast door de tand des tijds. In overleg met de RDMZ is destijds een plan van aanpak vastgesteld, werk echter nog niet tot uitvoering kon komen als gevolg van de taakstellende fasering.

In het kader van de huidige restauratie zal het herstel van de fraaie gebeeldhouwde zerken, die de opschoning door de Fransen aan het eind van de 18e eeuw hebben weerstaan, een onderwerp zijn, dat zich uitstrekt boven het plaatselijk belang en een bestendiging betekenen van de culturele waarden, die zich in deze streek van Nederland bevinden.

De Sint Nicolaaskerk te Zalk

Wie culturele achtergrond verwaarloost, verliest het recht op toekomst!
Daarom zijn we er in Zalk zelf ook hard mee aan het werk.

Ook u kunt ons daarbij helpen door een bijdrage over te maken op bankrekeningnummer 3257.07.863 t.n.v. het restauratiefonds van de Hervormde Kerk te Zalk.
 

<<<TERUG